Φαρμακευτική κάνναβη

Τι είναι η φαρμακευτική κάνναβη

Η φαρμακευτική κάνναβη περιγράφει συγκεκριμένα σκευάσματα φυτικής προέλευσης ή εκχυλίσματα που εντάσσονται σε θεραπευτική αγωγή μέσω συνταγής και εθνικών κανόνων. Η ιατρική χρήση κάνναβης διακρίνεται από τη μη ιατρική χρήση ως προς τον σκοπό, τη ρυθμιστική διαδρομή και τις απαιτήσεις για το προϊόν. Η διάκριση αφορά επίσης τον τρόπο με τον οποίο καθορίζονται η σύνθεση και η ποιότητα κάθε παρτίδας. Η ονομασία CBD, από μόνη της, δεν δηλώνει ότι ένα προϊόν είναι φάρμακο ή ότι έχει συνταγογραφηθεί. Για να γίνει σαφές τι σημαίνει κάνναβη ως φάρμακο, χρειάζεται να εξεταστούν οι όροι χορήγησης και οι κατηγορίες προϊόντων χωριστά.

Φάρμακο με συνταγή

Η φαρμακευτική κάνναβη είναι φαρμακευτικό σκεύασμα φυτικής προέλευσης ή παρασκεύασμα εκχυλίσματος, το οποίο χορηγείται με ιατρική συνταγή και υπάγεται στο εθνικό ρυθμιστικό πλαίσιο. Η λέξη «φαρμακευτική» δεν περιγράφει απλώς την προέλευση από το φυτό Cannabis sativa· αφορά προϊόν με καθορισμένη σύνθεση, μορφή και διαδρομή διάθεσης. Οι δραστικές ουσίες και η αναλογία τους εξαρτώνται από το συγκεκριμένο σκεύασμα, επομένως ο όρος δεν αντιστοιχεί σε μία ενιαία ουσία ή σε μία σταθερή περιεκτικότητα.

«Συνταγογραφούμενο φάρμακο» σημαίνει ότι η διάθεση και η χρήση του προϊόντος συνδέονται με έγκυρη ιατρική συνταγή, όχι με ελεύθερη επιλογή από οποιοδήποτε σημείο πώλησης. Η συνταγή αφορά αναγνωρίσιμο φαρμακευτικό προϊόν και συγκεκριμένη θεραπευτική αγωγή· δεν είναι γενική άδεια χρήσης κάνναβης ούτε έγκριση για οποιοδήποτε παράγωγο της αγοράς. Το προϊόν, η μορφή του και οι όροι διάθεσης υπόκεινται στις προβλέψεις που ισχύουν στην Ελλάδα.

Στην Ελλάδα, ο Ν. 4523/2018 εισήγαγε ρυθμίσεις για την παραγωγή και την επεξεργασία προϊόντων φαρμακευτικής κάνναβης, ενώ ο Ν. 4139/2013 αποτελεί βασικό νόμο για τις εξαρτησιογόνες ουσίες. Οι νόμοι αυτοί δεν μετατρέπουν κάθε προϊόν κάνναβης σε φάρμακο: η κατηγορία εξαρτάται από το καθεστώς του συγκεκριμένου σκευάσματος και τη νόμιμη οδό χορήγησής του. Η συνταγογράφηση, συνεπώς, είναι μέρος μιας ρυθμιζόμενης διαδικασίας που συνδέει το προϊόν με ιατρική αγωγή και όχι απλώς με την παρουσία κανναβινοειδών.

Διαφορά από την ψυχαγωγική χρήση

Η ιατρική και η ψυχαγωγική χρήση δεν είναι εναλλάξιμες κατηγορίες. Διαφέρουν ως προς τον νόμιμο σκοπό, τη διαδικασία διάθεσης και τον έλεγχο του προϊόντος· ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τα βασικά σημεία.

Ιατρική και μη ιατρική χρήση κάνναβης στην Ελλάδα
ΚριτήριοΦαρμακευτική χρήσηΜη ιατρική χρήση
Νομικό πλαίσιοΡυθμίσεις για φαρμακευτική κάνναβη, μεταξύ άλλων μέσω του Ν. 4523/2018.Διακριτό πλαίσιο για τις εξαρτησιογόνες ουσίες, με βασικό νόμο τον Ν. 4139/2013.
ΣκοπόςΧρήση ως μέρος θεραπευτικής αγωγής, με ιατρική συνταγή.Χρήση χωρίς συνταγογραφημένο θεραπευτικό σκοπό.
ΠρόσβασηΔιάθεση σύμφωνα με τη συνταγή και τους κανόνες που ισχύουν για το συγκεκριμένο φάρμακο.Δεν ακολουθεί τη φαρμακευτική οδό συνταγογράφησης και διάθεσης.
Ποιότητα προϊόντοςΗ σύνθεση και τα χαρακτηριστικά συνδέονται με τις προδιαγραφές του συγκεκριμένου σκευάσματος και την παρτίδα του.Η προέλευση και η τυποποίηση εξαρτώνται από την εκάστοτε πηγή και δεν ταυτίζονται με τις προδιαγραφές φαρμάκου.
Υγειονομική παρακολούθησηΕντάσσεται σε θεραπευτική αγωγή και σε καταγραφή της χρήσης του συνταγογραφημένου προϊόντος.Δεν προκύπτει από μόνη της ιατρική αγωγή ή παρακολούθηση.

Η βασική διαφορά δεν είναι μόνο η ονομασία ή η προέλευση από το ίδιο φυτό: είναι το αν πρόκειται για συγκεκριμένο φάρμακο ενταγμένο σε ελεγχόμενη θεραπευτική και νομική διαδικασία. Ο όρος «ψυχαγωγική» περιγράφει μη ιατρικό σκοπό, όχι ξεχωριστή φαρμακευτική κατηγορία.

CBD ως σύγχυση όρων

Το CBD είναι ένα κανναβινοειδές και η παρουσία του στην ετικέτα δεν αρκεί για να κατατάξει ένα προϊόν ως φάρμακο. Τα προϊόντα CBD που διατίθενται σε καταστήματα μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικές κατηγορίες και να μην έχουν την ίδια σύνθεση, διαδικασία ελέγχου ή νομική ιδιότητα με ένα συνταγογραφούμενο σκεύασμα.

  • «Περιέχει CBD» δεν σημαίνει «είναι φάρμακο»: η αναγραφή ενός συστατικού δεν αποδεικνύει φαρμακευτική άδεια ή συνταγογράφηση.
  • «Προέρχεται από κάνναβη» δεν σημαίνει ότι έχει την ίδια σύνθεση με φαρμακευτικό εκχύλισμα ή ότι πληροί τις προδιαγραφές συγκεκριμένου σκευάσματος.
  • «Πωλείται σε κατάστημα» δεν περιγράφει από μόνο του την κατηγορία του προϊόντος ούτε το ρυθμιστικό καθεστώς που το διέπει.
  • «CBD» δεν είναι συνώνυμο της φαρμακευτικής κάνναβης: η φαρμακευτική κατηγορία αφορά ολόκληρο το σκεύασμα και όχι μόνο ένα κανναβινοειδές.
  • «Ίδια ονομασία στη συσκευασία» δεν εγγυάται ίδια περιεκτικότητα ή ταυτόσημα χαρακτηριστικά μεταξύ προϊόντων διαφορετικής προέλευσης και παρτίδας.

Η διάκριση κρίνεται από την κατηγορία, τη σύνθεση και τη νόμιμη οδό διάθεσης του συγκεκριμένου προϊόντος, όχι από τη λέξη CBD μόνη της.

Συνταγογράφηση

Η συνταγογράφηση της Φαρμακευτικής κάνναβης προϋποθέτει εξατομικευμένη κλινική εκτίμηση και δεν βασίζεται μόνο στην επιθυμία δοκιμής μιας θεραπείας. Ο ιατρός συνεκτιμά το ιστορικό, την τρέχουσα αγωγή και τον θεραπευτικό στόχο πριν αποφασίσει αν υπάρχει λόγος να εξεταστεί η ιατρική χρήση κάνναβης. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει επίσης την πιθανότητα ανεπιθύμητων ενεργειών, τις αλληλεπιδράσεις και τον τρόπο παρακολούθησης. Η διαδικασία και η επιλεξιμότητα κρίνονται με βάση τα ισχύοντα κλινικά και νομικά δεδομένα.

Ρόλος του ιατρού

Η κλινική αξιολόγηση αρχίζει με σαφή προσδιορισμό του προβλήματος για το οποίο ζητείται θεραπεία. Ο ιατρός εξετάζει αν υπάρχει κατάλληλη ένδειξη, ποιο αποτέλεσμα επιδιώκεται και αν η προσδοκώμενη ωφέλεια δικαιολογεί τους πιθανούς κινδύνους για τον συγκεκριμένο ασθενή.

Για να σχηματίσει εικόνα, συνεκτιμά στοιχεία όπως:

  • Το ιατρικό ιστορικό, τη διάρκεια και την ένταση των συμπτωμάτων, καθώς και την επίδρασή τους στην καθημερινή λειτουργικότητα, χωρίς να θεωρεί ένα μεμονωμένο σύμπτωμα επαρκή ένδειξη.
  • Τις προηγούμενες θεραπευτικές παρεμβάσεις, την ανταπόκριση σε αυτές και τους λόγους διακοπής, ώστε να αξιολογεί το συνολικό θεραπευτικό ιστορικό και όχι μία μεμονωμένη επιλογή.
  • Τυχόν αντενδείξεις ή παράγοντες ευαλωτότητας, όπως σχετικό ατομικό ιστορικό και ζητήματα που μπορεί να επηρεάζουν την ανοχή ή την ασφάλεια της θεραπείας.
  • Όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα που λαμβάνονται, επειδή ο συνδυασμός ουσιών μπορεί να μεταβάλει τη δράση ή την απομάκρυνσή τους από τον οργανισμό.
  • Τη μορφή του συνταγογραφούμενου προϊόντος, τα αναμενόμενα οφέλη και τις πιθανές ανεπιθύμητες αντιδράσεις, ώστε να υπάρχει συγκεκριμένο σημείο αναφοράς για την επανεκτίμηση.

Η απόφαση δεν περιορίζεται στην αρχική επιλογή. Ο ιατρός ορίζει πότε και με ποια κριτήρια θα επανεξεταστεί η ανταπόκριση, λαμβάνοντας υπόψη τη μεταβολή των συμπτωμάτων, την ανεκτικότητα και τυχόν αλλαγές στην υπόλοιπη αγωγή. Αν προκύψουν νέα δεδομένα, μπορεί να επανεκτιμήσει το θεραπευτικό σχέδιο.

Η ενημέρωση του ασθενούς αφορά τον σκοπό της θεραπείας, τα ρεαλιστικά όρια των διαθέσιμων στοιχείων, τις πιθανές αντιδράσεις και την ανάγκη να αναφέρονται αλλαγές στην υγεία ή στη φαρμακευτική αγωγή. Η θεραπευτική χρήση κάνναβης, όταν εξετάζεται, εντάσσεται σε αυτή την εξατομικευμένη διαδικασία και όχι σε γενικό κανόνα που εφαρμόζεται σε όλους.

Όχι αυτοθεραπεία

Η χρήση προϊόντων κάνναβης με σκοπό τη θεραπεία χωρίς ιατρική αξιολόγηση δεν αποτελεί ασφαλή τρόπο επιλογής αγωγής. Η περιεκτικότητα, η σύνθεση και η μορφή των προϊόντων μπορεί να διαφέρουν, ενώ η επίδρασή τους εξαρτάται από το ιστορικό, τα άλλα φάρμακα και την κατάσταση της υγείας του κάθε ανθρώπου.

Η αυτοτελής έναρξη ή αλλαγή χρήσης μπορεί να δυσκολέψει την αναγνώριση της αιτίας μιας ανεπιθύμητης αντίδρασης ή μιας μεταβολής στα συμπτώματα. Μπορεί επίσης να υπάρξουν αλληλεπιδράσεις με φάρμακα που ήδη λαμβάνονται ή καθυστέρηση στην κατάλληλη αντιμετώπιση του προβλήματος. Η παράκαμψη της απαιτούμενης συνταγογράφησης ενδέχεται, επιπλέον, να μην είναι συμβατή με το ισχύον πλαίσιο νόμιμης διάθεσης.

Για ζητήματα επιλεξιμότητας, επιλογής θεραπείας ή αλλαγής αγωγής, απευθυνθείτε σε ιατρό. Η κλινική επίβλεψη επιτρέπει να συνεκτιμηθούν η κατάσταση της υγείας και η πλήρης φαρμακευτική αγωγή, αντί να βασιστεί η απόφαση σε πληροφορίες για προϊόντα ή σε εμπειρίες άλλων ανθρώπων.

Τι δεν γράφει αυτός ο οδηγός

Ο οδηγός δεν απαριθμεί ασθένειες ως αποδεδειγμένες ενδείξεις για θεραπεία με κάνναβη. Η αναφορά μιας πάθησης ή ενός συμπτώματος σε γενικές συζητήσεις δεν αρκεί για να τεκμηριώσει ότι ένα συγκεκριμένο προϊόν είναι κατάλληλο ή αποτελεσματικό για κάθε ασθενή.

Δεν παρατίθενται δόσεις, σχήματα έναρξης ή οδηγίες προσαρμογής της αγωγής. Η επιλογή τέτοιων παραμέτρων εξαρτάται από την κλινική εικόνα, το συγκεκριμένο φαρμακευτικό προϊόν, την παράλληλη αγωγή και την ανταπόκριση κατά την παρακολούθηση. Οι αριθμοί ή τα σχήματα που κυκλοφορούν εκτός εξατομικευμένης αξιολόγησης δεν υποκαθιστούν ιατρική κρίση.

Δεν παρατίθενται επίσης νομικά άρθρα ή συγκεκριμένες διατάξεις ως εξατομικευμένη ερμηνεία για κάθε περίπτωση. Οι διαδικασίες και οι προϋποθέσεις μπορεί να εξαρτώνται από την ισχύουσα ρύθμιση και τα χαρακτηριστικά του προϊόντος. Για επιλεξιμότητα ή οποιαδήποτε κλινική απόφαση, συμβουλευτείτε ιατρό, ο οποίος μπορεί να αξιολογήσει το ιστορικό και τα σχετικά δεδομένα της θεραπείας.

Συχνές ερωτήσεις

Οι απαντήσεις ξεκαθαρίζουν βασικά ερωτήματα για τη συνταγογράφηση, τη νόμιμη χρήση και την αναζήτηση ιατρικής συμβουλής.

Μπορώ να αγοράσω φαρμακευτική κάνναβη χωρίς συνταγή;

Όχι· η φαρμακευτική κάνναβη που περιγράφεται ως συνταγογραφούμενο φάρμακο δεν είναι προϊόν που αγοράζεται χωρίς συνταγή. Η πρόσβαση συνδέεται με ιατρική αξιολόγηση και την προβλεπόμενη συνταγογράφηση, όχι με απλή αγορά ως καταναλωτικού προϊόντος. Ένα προϊόν κάνναβης που διατίθεται χωρίς συνταγή δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως ισοδύναμο με συνταγογραφούμενο φάρμακο.

Είναι το ίδιο με την κάνναβη του δρόμου;

Όχι· η κάνναβη του δρόμου δεν είναι συνταγογραφούμενο φάρμακο. Η ιατρική χρήση κάνναβης αφορά διαφορετικό νομικό και υγειονομικό πλαίσιο από την παράνομη χρήση. Τα προϊόντα αυτά δεν είναι εναλλάξιμα ως προς τον σκοπό, τον τρόπο διάθεσης ή την ιατρική παρακολούθηση. Η ονομασία «κάνναβη» από μόνη της δεν αρκεί για να καθορίσει αν ένα προϊόν είναι φάρμακο.

Πότε να συμβουλευτώ γιατρό;

Συμβουλευτείτε ιατρό όταν εξετάζετε αν η θεραπευτική χρήση κάνναβης σχετίζεται με την πάθηση ή τα επίμονα συμπτώματά σας. Ιατρική συμβουλή χρειάζεται επίσης αν λαμβάνετε ήδη φάρμακα και θέλετε να συζητήσετε πιθανή χρήση σε συνδυασμό με αυτά. Απευθυνθείτε σε ιατρό και αν έχετε ανησυχίες για ανεπιθύμητες αντιδράσεις ή για την επίδραση της κάνναβης στον οργανισμό σας.

Πλαίσιο του ενημερωτικού οδηγού

Η ενημέρωση για ζητήματα υγείας και ρύθμισης έχει διαφορετικό βάρος όταν προέρχεται από επίσημη αρχή, επαγγελματία υγείας ή ανεξάρτητο ενημερωτικό πόρο. Η σαφής αναφορά της ιδιότητας μιας πηγής βοηθά τον αναγνώστη να ξεχωρίζει την πληροφόρηση από διοικητική πράξη ή κλινική υπηρεσία. Για τη φαρμακευτική κάνναβη, αυτή η διάκριση αφορά ιδίως ποιος εκδίδει έγγραφα, ποιος παρέχει περίθαλψη και ποιος παρουσιάζει πληροφορίες. Η δημόσια αρμοδιότητα και η κλινική φροντίδα ασκούνται από αναγνωρισμένους φορείς και επαγγελματίες.

Ανεξάρτητη και ανεπίσημη ενημέρωση

Η ιδιότητα του οδηγού και οι διαθέσιμες παροχές διακρίνονται από τις αρμοδιότητες δημόσιου φορέα ή ιατρείου.

  • Ο οδηγός είναι ανεξάρτητος και ανεπίσημος ενημερωτικός πόρος· δεν αποτελεί φορέα του ΟΚΑΝΑ, δημόσια αρχή, νοσοκομείο ή άλλη επίσημη υπηρεσία.
  • Οι πληροφορίες έχουν γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντιστοιχούν σε αξιολόγηση συγκεκριμένου περιστατικού, ιατρικό φάκελο ή εξατομικευμένη απόφαση για θεραπεία με βάση στοιχεία ασθενούς.
  • Δεν κλείνονται ραντεβού ούτε τηλεφωνικά ούτε διαδικτυακά, και δεν λειτουργεί γραμματεία για προγραμματισμό επίσκεψης ή επικοινωνία με επαγγελματία υγείας για κλινική εξέταση.
  • Δεν εκδίδονται συνταγές, γνωματεύσεις ή παραπεμπτικά, ενώ δεν γίνεται έλεγχος δικαιώματος πρόσβασης, επιλεξιμότητας ασθενούς ή φακέλου θεραπείας για συγκεκριμένο άτομο.
  • Δεν παρέχονται κλινικές υπηρεσίες, όπως εξέταση, διάγνωση, παρακολούθηση ή προσαρμογή αγωγής, ούτε υπάρχει διαδικασία λήψης δείγματος ή καταγραφής ζωτικών σημείων.

Η διάκριση αυτή σημαίνει ότι οι αναφορές στη φαρμακευτική κάνναβη παραμένουν πληροφοριακές και δεν παράγουν διοικητικό ή κλινικό αποτέλεσμα.